Πώς μπορεί ένα τόσο δύσκολο θέμα, όπως ο παιδικός καρκίνος, να χωρέσει σε ένα βιβλίο; Μόνο αν το προσεγγίσει κανείς με ενσυναίσθηση, σεβασμό, τρυφερότητα και πίστη στην ελπίδα και τη δύναμη των ανθρώπων. Ακριβώς αυτό κάνει η Κατρίνα Τσάνταλη στο νέο, και πιο ώριμο, όπως λέει η ίδια βιβλίο της, με τίτλο «Μικρό δυνατό λυκάκι» (εκδ. Διόπτρα) του οποίου τα συγγραφικά δικαιώματα έχει παραχωρήσει εξ ολοκλήρου στο Make-A-Wish (Κάνε-Μια-Ευχή Ελλάδος).
Κατρίνα, πώς θα περιέγραφες τη διαδρομή από το πρώτο σου βιβλίο, «Το Σοφάκι και ο Ντο», μέχρι το πιο πρόσφατο, το «Μικρό δυνατό λυκάκι»;
Ξεκίνησα γράφοντας ιστορίες που γεννήθηκαν από προσωπικές ανησυχίες και παρατηρήσεις. Όμως στην πορεία κατάλαβα ότι αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο δεν είναι να διδάξω κάτι, αλλά να δημιουργήσω χώρο για συζήτηση και συναίσθημα. Όλα μου τα βιβλία μιλούν, με διαφορετικό τρόπο, για την καλοσύνη, την ενσυναίσθηση, τη διαφορετικότητα, τη σχέση μας με τη φύση και τα ζώα. Δεν επιλέγω τα θέματα επειδή είναι «επίκαιρα». Τα επιλέγω γιατί πιστεύω ότι, αν τα παιδιά μάθουν από νωρίς να νοιάζονται, μεγαλώνουν διαφορετικά. Το «Μικρό δυνατό λυκάκι» ίσως είναι το πιο ώριμο βιβλίο που έχω γράψει μέχρι σήμερα. Δεν φοβάται να αγγίξει ένα δύσκολο θέμα, αλλά το κάνει με τρυφερότητα, ελπίδα και σεβασμό απέναντι στο παιδί.
Πώς άλλαξε ο τρόπος που γράφεις από τότε που έγινες μαμά;
Η μητρότητα δεν άλλαξε τόσο αυτά που θέλω να πω, όσο ίσως, ελάχιστα, τον τρόπο που τα λέω. Πιστεύω όμως πως πάντα έγραφα με μεγάλο αίσθημα ευθύνης. Από το πρώτο μου βιβλίο, πριν από δέκα χρόνια, αναρωτιέμαι πώς θα ακουστεί κάθε λέξη σε ένα παιδί, πώς θα νιώσει, τι εικόνα θα κρατήσει όταν κλείσει το βιβλίο. Δεν θέλω ποτέ να του δημιουργήσω φόβο. Θέλω να του δώσω δύναμη. Τα παιδιά δεν χρειάζονται ωραιοποιημένες ιστορίες. Χρειάζονται αλήθεια, αρκεί να τους τη δώσεις με τρόπο που να τους προσφέρει ασφάλεια. Πάντα έγραφα με τη σκέψη πως κάθε παιδί αξίζει ιστορίες που το κάνουν να αισθάνεται ότι δεν είναι μόνο του.
Πώς πήρες την απόφαση να καταπιαστείς με ένα τόσο δύσκολο θέμα στο νέο σου βιβλίο;
Για καιρό αναρωτιόμουν αν ένα τόσο δύσκολο θέμα μπορεί να χωρέσει σε ένα παιδικό βιβλίο. Όμως τα παιδιά δεν χρειάζονται να τα προστατεύουμε από την πραγματικότητα. Χρειάζονται να τα συνοδεύουμε όταν τη συναντούν. Το βιβλίο δημιουργήθηκε για όλα αυτά τα παιδιά που τόσο άδικα παλεύουν με τέρατα που δεν θα έπρεπε ποτέ να αντιμετωπίσουν. Και, φυσικά, δεν θα μπορούσε να ανήκει μόνο σε εμένα. Γι’ αυτό δημιουργήθηκε για το Make-A-Wish Ελλάδος και όλα τα συγγραφικά μου δικαιώματα θα διατεθούν εξ ολοκλήρου για τη στήριξη του έργου του οργανισμού. Από την πρώτη στιγμή ήθελα να γράψω μια ιστορία που δεν θα μιλά για την ασθένεια, αλλά για τον άνθρωπο πίσω από αυτή. Για το παιδί που συνεχίζει να γελά, να ονειρεύεται, να φοβάται, να αγαπά. Πιστεύω ότι η λογοτεχνία μπορεί να ανοίγει δύσκολες συζητήσεις με τρόπο ασφαλή. Να βοηθά ένα παιδί που περνά κάτι αντίστοιχο να νιώσει ότι κάποιος το καταλαβαίνει, αλλά και ένα άλλο παιδί να μάθει να στέκεται δίπλα στον φίλο του χωρίς φόβο ή αμηχανία. Αυτός ήταν ο στόχος μου από την πρώτη μέχρι την τελευταία σελίδα.
Γιατί επέλεξες ένα λυκάκι για ήρωα του νέου σου βιβλίου;
Οι λύκοι κουβαλούν πολλούς συμβολισμούς. Συχνά τους έχουμε συνδέσει με τη δύναμη ή και με τον φόβο. Εγώ ήθελα να δείξω μια διαφορετική πλευρά. Το μικρό λυκάκι είναι γενναίο όχι επειδή δεν φοβάται, αλλά επειδή συνεχίζει να προχωρά, παρόλο που φοβάται. Αυτή, για μένα, είναι η πραγματική δύναμη. Παράλληλα, οι λύκοι ζουν σε αγέλες. Κανείς δεν τα καταφέρνει μόνος του. Η οικογένεια, οι φίλοι, οι γιατροί, οι άνθρωποι που μας αγαπούν αποτελούν όλοι την «αγέλη» που μας κρατά όρθιους στις δύσκολες στιγμές. Ήθελα λοιπόν έναν ήρωα που να συμβολίζει ταυτόχρονα την ευαλωτότητα, το κουράγιο και τη δύναμη της αγάπης.
Τι θέλεις να μείνει σε ένα παιδί όταν θα έχει τελειώσει το «Μικρό δυνατό λυκάκι»;
Αν μπορούσα να διαλέξω μόνο μία σκέψη που θα κρατούσε ένα παιδί, θα ήταν αυτή: ότι η δύναμη δεν φαίνεται πάντα απ’ έξω. Υπάρχουν παιδιά που δίνουν καθημερινά μάχες τις οποίες οι υπόλοιποι δεν βλέπουμε. Κι όμως, συνεχίζουν να χαμογελούν, να πηγαίνουν σχολείο, να κάνουν όνειρα. Αυτή είναι μια μορφή γενναιότητας που αξίζει να αναγνωρίζουμε. Θέλω επίσης κάθε παιδί να καταλάβει πόσο σημαντικό είναι να είμαστε δίπλα στους άλλους. Μερικές φορές δεν χρειάζεται να λύσουμε το πρόβλημα κάποιου. Αρκεί να του κρατήσουμε το χέρι. Αν, όταν κλείσει το βιβλίο, αγκαλιάσει λίγο πιο σφιχτά έναν φίλο του, δείξει περισσότερη κατανόηση ή αισθανθεί λίγο πιο δυνατό απέναντι στις δικές του δυσκολίες, τότε θα νιώσω πως το βιβλίο πέτυχε τον σκοπό του.
Μπορεί μια γλυκιά ιστορία με ευτυχισμένο τέλος να «μαλακώσει» μια σκληρή πραγματικότητα;
Ναι, γιατί δεν αλλάζει την πραγματικότητα· αλλάζει τον τρόπο που την αντιμετωπίζουμε. Τα παιδιά έχουν ανάγκη από ελπίδα. Όχι από ψεύτικες υποσχέσεις ότι όλα θα πάνε πάντα καλά, αλλά από τη βεβαιότητα ότι ακόμα και στις δύσκολες στιγμές δεν είναι μόνα τους. Πιστεύω ότι τα παραμύθια είναι ένας ασφαλής τόπος. Εκεί μπορούμε να μιλήσουμε για φόβο, απώλεια, ασθένεια ή λύπη, χωρίς να τρομάξουμε το παιδί. Μέσα από τους ήρωες αποκτά απόσταση, κατανοεί καλύτερα τα συναισθήματά του και βρίσκει λέξεις για όσα ίσως δεν μπορεί ακόμη να εκφράσει. Ένα ευτυχισμένο τέλος σαφέστατα δεν σβήνει τον πόνο. Υπενθυμίζει όμως ότι πάντα υπάρχει χώρος για την αγάπη, την ελπίδα και τη δύναμη των ανθρώπων γύρω μας.
Παρά την κυριαρχία της οθόνης, η «ιεροτελεστία» του διαβάσματος με τα παιδιά φαίνεται πως δεν κινδυνεύει. Γιατί οι ιστορίες έχουν τόση δύναμη;
Γιατί, όταν ένας γονιός διαβάζει ένα βιβλίο στο παιδί του, του χαρίζει κάτι όλο και πιο σπάνιο: την αμέριστη προσοχή και τον χρόνο του. Και αυτό είναι ίσως το πιο πολύτιμο δώρο της εποχής μας. Καμία οθόνη δεν μπορεί να αντικαταστήσει εκείνη τη στιγμή που ένα παιδί κουλουριάζεται στην αγκαλιά του γονιού του, ακούει τη φωνή του, κάνει ερωτήσεις, γελά ή συγκινείται μαζί του. Οι ιστορίες υπάρχουν εδώ και χιλιάδες χρόνια γιατί είναι ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι καταλαβαίνουμε τον κόσμο. Μέσα από αυτές μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά μας, να μπαίνουμε στη θέση των άλλων και να φανταζόμαστε έναν καλύτερο κόσμο. Και αυτό δεν πρόκειται να το αντικαταστήσει ποτέ καμία τεχνολογία.
Μπορείς να μοιραστείς μαζί μας την αντίδραση ενός παιδιού που είχε διαβάσει ένα βιβλίο σου και δεν θα ξεχάσεις ποτέ;
Δεν έχω να μοιραστώ μία συγκεκριμένη αντίδραση από κάποιο παιδί, γιατί αυτό που λαμβάνω συνολικά είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο: πολλή αγάπη από τα παιδιά που διαβάζουν τα βιβλία μου. Αυτό που με συγκλονίζει όμως εξίσου είναι η αντίδραση των ενηλίκων. Συχνά ξεκινούν να διαβάσουν ένα παιδικό παραμύθι χωρίς άμυνες και, μέσα από την ιστορία, αγγίζεται κάτι βαθιά δικό τους – κάτι που ίσως δεν είχαν συνειδητοποιήσει μέχρι εκείνη τη στιγμή. Με συγκινεί ιδιαίτερα όταν βλέπω ενήλικες να χαρίζουν το «Μικρό δυνατό λυκάκι» σε άλλους ενήλικες που περνούν κάτι πολύ δύσκολο. Το διαβάζουν για να ταυτιστούν, να συγκινηθούν, να ονειρευτούν και, κυρίως, να πάρουν δύναμη. Και αυτό, για μένα, είναι ίσως η πιο δυνατή επιβεβαίωση ότι μια ιστορία μπορεί να αγγίξει ανθρώπους κάθε ηλικίας.
Το «Μικρό δυνατό λυκάκι» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΔΙΟΠΤΡΑ.
Διαβάστε αυτό και πολλά ακόμα άρθρα στο νέο τεύχος του BOOM που μπορείτε να διαβάσετε online πατώντας το εξώφυλλο!
